Üzüntünün Beş Aşaması – Kübler-Ross Modeli

İlerleyen meslek yaşantımda karşılaştığım olaylara istinaden bize eğitimimizin bir parçası olarak verilen ve psikoloji biliminde yer alan bir modeli sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu modelin her sağlık profesyonelinin hatta insanın olduğu her yerde (meslek ve eğitim seviyesi fark etmeksizin) bilmesinin önemli olduğunu düşünüyorum.

Resim: Çığlık veya orijinal ismiyle Skrik, Norveçli ressam Edvard Munch tarafından yapılan 1893 tarihli tablo. Sanat Tarihi’nde orijinal adı Boğuntu dur.

“Elisabeth Kübler-Ross 1926 tarihinde İsviçre’de doğan ve 2004 yılında ABD’de gözlerini yuman bir psikiyatrist. Bilinen en meşhur çalışması Five Stages of Grief (üzüntünün beş aşaması) olarak bilinen çalışma. Bu çalışmaya göre, insanlar kendilerini ölüme yaklaştıran veya travma yaratabilecek etkide olan herhangi bir haber aldıklarında 5 aşamadan geçiyorlar.

  1. İnkar (Denial)
  2. Kızgınlık (Anger)
  3. Pazarlık (Bargaining)
  4. Depresyon (Depression)
  5. Kabullenme (Acceptance)

İnkar aşamasında genellikle olay veya durum yok sayılır, başa gelmiş kabul edilmez, bir yanlışlık olduğu düşünülür.

Kızgınlık aşaması, inkar aşamasında devreye sokulmayan sorgulamaların devreye girmesi ile başlar, üst üste gelen sorgulamalar neticesinde öfke duyguları vücudu ele geçirir. En bilinen soru “neden ben” sorusudur.

Pazarlık aşaması durumu kabul edilebilir seviyeye indirmek veya çıkarmak için girilen bir safhadır. Bu aşamada “madem olmuş, bari şöyle yapayım da durum biraz olsun iyiye döner”, “olan olmuş ama bir çıkış yolu belki var” tarzı düşünceler ve eylemler insana eşlik eder. Pazarlık aşamasının tamamlanmasıyla birlikte etkisi oldukça uzun sürebilen depresyon aşaması başlar.

Depresyon Bu aşamada bütün durumun idrakına varılmıştır, bundan ötürü büyük bir mutsuzluk hakim olmaya başlar. Hayattan soyutlanma, hiçbir şey yapmak istememe, kayıtsızlık hali gibi belirtiler görülür.

Kabullenme en son aşamadır. Durumun hazmedilmesi ve hayatın normal akışına dönmesi durumu gerçekleşir.

Başımıza gelen çok kötü haberlerde verdiğimiz tepkilere ne kadar benziyor değil mi? Aslında insanların bir şeyleri kolay atlatıp atlatamadığı bu aşamaların nasıl bir hızla takip edildiğine bağlı olarak değişiyor. İnkar aşaması veya depresyon aşaması uzun sürmeye müsait bir aşama. Başa gelen bütün kötü durumlarda verdiğimiz tepkilerin bu aşamalar olduğunu bilen bir insan, bir sonraki kötü haberinde durumu bir an önce kabullenme safhasına ulaştırmak için gayret harcayabiliyor.

En azından ben bu üzüntünün beş aşamasını öğrendiğimden beridir, eskiden hazmetmekte daha çok vakit harcadığım kötü haberleri daha kolay hazmedebilir olduğumu farkettim. Soğukkanlı insanların bir şeyleri nasıl çabucak kabullendiğine şahit oluruz ya, işin sırrı aslında o haberin yarattığı şok etkisini çabucak emebilmekte yatıyor.

Dilerim bu aşamaları hiç yaşamayacağınız bir hayatınız olur.”

REFERANSLAR

Åberg, C. A., Sidenvall, B., Hepworth, M., O’Reilly, K., & Lithell, H. (2004). Continuity of the self in later life: Perceptions of informal caregivers. Qualitative Health Research, 14, 792-815.

Bass, D. M., Bowman, K., & Noelker, L. S. (1991). The influence of caregiving and bereavement support on adjusting to an older relative’s death. The Gerontologist, 31(1), 32-43.

Brazil, K., Bedard, M., & Willison, K. (2002). Correlates of health status for family caregivers in bereavement. Journal of Palliative Medicine, 5(6), 849-855.

Brown, M.-A., & Stetz, K. (1999). The labor of caregiving: A theoretical model of caregiving during potentially fatal illness. Qualitative Health Research, 9, 182-197.

Cannaerts, N., Casterlé, B. D. d., & Grypdonck, M. (2004). Palliative care, care for life: A study of the specificity of residential palliative care. Qualitative Health Research, 14, 816-835.

Clayton, P. J. (1990). Bereavement and depression. Journal of Clinical Psycology;51(7), 34-38.

Kubler-Ross E. (1997). On Death and Dying: What the Dying have to Teach Doctors, Nurses, Clergy, and their Own Families. New York, NY: Touchstone.

Cleiren, M. (1993). Bereavement and adaptation: A comparative study of the aftermath of death. London: Hemisphere Publishing.

Dumont, S., Turgeon, J., Allard, P., Gagnon, P., Charbonneau, C., & Vézina, L. (2006). Caring for a loved one with advanced cancer: Determinants of psychological distress in family caregivers. Journal of Palliative Medicine, 9(4), 910-919.

Ferrario, S. R., Cardillo, V., Vicario, F., Balzarini, E., & Zotti, A. M. (2004). Advanced cancer at home: Caregiving and bereavement. Palliative Medicine, 18(2), 129-136.

Prigerson, H. G., & Jocobs, S. C. (2001). Traumatic grief as a distinct disorder: A rationale, consensus criteria, and a preliminary empirical test. In M. S. Stroebe, R. O. Hansson,W. Stroebe, & H. Schut (Eds.), Handbook of bereavement research (pp. 613-646). Washington, DC: American Psychological Association.

Volkan, V. (1993). Life after loss. New York: Charles Scribner’s Sons Inc.

 

Bu Yazıyı Paylaş !